Geheim telefoonnet PGEM

Het eigen telefoonnet van de PGEM is tijdens de oorlog een belangrijk communicatiemiddel. Het ondergrondse verzet en de militaire politie maken gretig gebruik van het 4000 kilometer lange netwerk. De privé verbinding kent tal van geheime aansluitingen op strategische plekken, zoals langs de grens. Die moeten natuurlijk wel intact blijven. Dappere monteurs onderhouden de verbindingen in de hoogspanningsruimten.

Het slagen van operatie Pegasus 1 is mede te danken aan de geheime telefonische contacten. Door de telefoonverbinding met veldtoestellen kan de evacuatie na de Slag om Arnhem tot in de puntjes worden voorbereid. Hierdoor weet een groep van 120 geallieerden over de Rijn te ontsnappen naar het zuiden. Een actie waar de Engelsen nog steeds laaiend enthousiast over zijn.

Foto: Bert Haanstra

Bellen met Brandt

Ook Amsterdam heeft een telefoonnet dat gebruikt wordt door het verzet. Het GEB netwerk ligt als één groot spinnenweb verspreid door de stad. Langs kabels en lijnen, transformatorzuilen en -huisjes, reikt het tot de centrale aan de Hoogte Kadijk.

In 1942 vindt er een geheime ontmoeting plaats tussen een GEB verzetsmedewerker met de naam ‘Brandt’ en iemand van de illegale organisatie Orde Dienst. De partijen bundelen hun krachten en breiden het telefoonnet uit. Dit vraagt om het verleggen van vele meters kabel. Een klus die gelukkig tot de reguliere werkzaamheden hoort, waardoor het geen achterdocht wekt. De nieuwe aansluitingen kunnen gewoon overdag worden aangelegd, onder de GEB tentjes. Om in de groei te voorzien, wordt er een nieuwe centrale ingericht in het lijkenkamertje van het weeshuis aan de Wielingenstraat. Gesprekken via telefoonnet Brandt kunnen nu worden doorverbonden. Zo telefoneert prins Bernhard in de laatste oorlogsdagen via Brandt met generaal Koot, vanuit het bevrijde Ermelo.

Fotograaf onbekend. Waar licht is, is vreugde, 1994